Το περικάρδιο αποτελεί έναν ινοορογόνο χιτώνα που εσωκλείει την καρδιά και τα μεγάλα αγγεία. Σε ποσοστό 0.1% των νοσηλευομένων ασθενών και περίπου 5% των περιπτώσεων προκάρδιου άλγους μη ισχαιμικής αιτιολογίας, εμφανίζεται φλεγμονή στο περικάρδιο και κατ΄ επέκταση οξεία περικαρδίτιδα.
Κατά καιρούς έχουν ενοχοποιηθεί διάφοροι παθογενετικοί μηχανισμοί εμφάνισης της νόσου. Πιστεύεται ότι σε ποσοστό έως και 80% των περιπτώσεων μια απλή ιογενή συνδρομή μπορεί να ενεργοποιήσει πληθώρα φλεγμονωδών αντιδράσεων με αποτέλεσμα την εμφάνιση της νόσου. Ωστόσο δεν πρέπει να ξεχνάμε και τις δευτεροπαθείς αιτίες της οξείας περικαρδίτιδας όπως τα αυτοάνοσα, τα νεοπλασματικά νοσήματα καθώς και τα ιατρογενή αίτια (μετά από αγγειοπλαστική ή περικαρδιοτομή).
Η διάγνωση της οξείας περικαρδίτιδας είναι κλινική και γίνεται όταν πληρούνται τουλάχιστον δύο εκ των τεσσάρων κάτωθι κριτηρίων.
- A. Τυπικό προκάρδιο άλγος
- B. Περικαρδιακός ήχος τριβής
- C. Τυπικά ηλεκτροκαρδιογραφικά ευρήματα
- D. Περικαρδιακή συλλογή υγρού
Η αύξηση των δεικτών φλεγμονής (CRP) αποτελεί επιβεβαιωτικό στοιχείο της διάγνωσης.
Πρακτικά σε κάθε ασθενή, ιδίως νεαρής ηλικίας, με προκάρδιο άλγος η οξεία περικαρδίτιδα θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στη διαφορική διάγνωση. Το οξύ στεφανιαίο σύνδρομο και η πνευμονική εμβολή αποτελούν νοσολογικές οντότητες που μπορεί να δημιουργήσουν διαφοροδιαγνωστικά προβλήματα. Για το λόγο αυτό κάθε ασθενής με θωρακικό άλγος πρέπει να υποβάλλεται σε ηλεκτροκαρδιογράφημα 12 απαγωγών, διαθωρακικό υπερηχογράφημα, ακτινογραφία θώρακος και στον ενδεδειγμένο αιματολογικό έλεγχο που να περιλαμβάνει τον προσδιορισμό δεικτών φλεγμονής και καρδιακών ενζύμων. Σε κάθε περίπτωση το ιστορικό και η κλινική εξέταση κατέχουν κεντρικό ρόλο στη διαγνωστική προσέγγιση.
Σε όλους τους ασθενείς με οξεία περικαρδίτιδα συνιστάται ανάπαυση μέχρι την πλήρη ύφεση των συμπτωμάτων. Σε ότι αφορά τη φαρμακευτική αγωγή, η ασπιρίνη μαζί με μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα και την κολχικίνη αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της θεραπείας. Επί μη ανταπόκρισης της αγωγής δύναται να χορηγηθούν κορτικοστεροειδή ή ακόμα και βιολογικοί παράγοντες (Anakinra).
Η πρόγνωση της νόσου είναι εξαιρετική με κυριότερη επιπλοκή την υποτροπιάζουσα περικαρδίτιδα που εμφανίζεται σε ποσοστό έως και 30%.